Existentialisme als de basis voor Maatschappelijk Verantwoordelijk Ondernemen

maart 21st, 2014 · by John · Weblog NL

In een eerdere blog over management en filosofie (augustus 2013) schreef ik dat de denkbeelden van het existentialisme nauw aansluiten bij hoe managers zouden moeten handelen. Ik behandelde dat thema aan de hand van de denkbeelden van vier grote existentialistische denkers. In deze blog geef ik een meer algemene beschrijving van, hoe de existentialistische filosofie de intellectuele basis vormt voor maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Voor de meeste existentialistische filosofen zijn er vier grote problemen: dood, eenzaamheid, verantwoordelijkheid en betekenis. Meestal ligt de focus op het individu, maar existentialistische uitgangspunten kunnen ook op organisaties en de maatschappij als geheel worden toegepast.

Dood

Als een mens gaat nadenken over de dood, wordt hij zich bewust van het existentieel probleem. Leven en dood zijn onverbrekelijk verbonden. Het bestaan van elk individu is breekbaar en daarom kostbaar. De realisatie dat de dood onvermijdelijk is, leidt ertoe dat een persoon een meer authentiek leven gaat leiden. Een leven dat in overeenstemming is met de waarden en prioriteiten in het leven van die ene mens.

Ook organisaties en ondernemingen houden op te bestaan. Management wordt zich daarvan bewust, wat zich uit in bewegingen als Maatschappelijk Verwantwoord Ondernemen en boeken als Built to Last van Jim Collins.

Eenzaamheid

Het besef dat leven en dood onlosmakelijk verbonden zijn leidt tot het paradoxale inzicht dat, hoewel een ieder een plaats in de gemeenschap heeft, hij in wezen toch alleen is. Persoonlijk ontwikkeling geschiedt door het in contact en dialoog treden met anderen: het “ik” heeft het “jou” nodig om echt tot “ik” te worden. Toch blijft er een onoverbrugbare kloof tussen het ik-en-de-ander. Ook al is er iemand die je hand vasthoudt, dood gaan doe je alleen.

Het besef van de onontkoombaarheid van deze existentiële eenzaamheid lijkt een pessimistisch wereldbeeld. Anderzijds wijst het ook op het fundamenteel individuele karakter van elke persoon: het betreft zijn aard en zijn talenten, met andere woorden zijn potentieel om te groeien tot wat hij is.

Op organisatorisch niveau ontstaan hier een conflict. Veel organisaties stellen “team spirit” centraal om gezamenlijk tot een beter functioneren van de organisatie te komen. Hoe om te gaan met een toenemend individualisme is daarom een van de grote managementproblemen.

Verantwoordelijkheid

Voor een existentialist is er een verschil tussen individualisering, het realiseren van het potentieel van het individu en individualisme, het centraal stellen van het individu los van zijn maatschappelijke context. Een authentiek individu is op zich niet tegen normen, maar verhoudt zich wel kritisch tot sociale, organisatorische of religieuze voorschriften. Deze houding leidt tot het besef dat een mens nooit zijn individuele verantwoordelijkheid ten opzichte van de maatschappelijke, natuurlijke of zelfs spirituele wereld kan ontlopen.

In tijden van globalisering, vraagt het samenbrengen van mensen met een verschillende sociale, etnische, culturele en religieuze afkomst, om een kritische houding ten aanzien van zowel de eigen, als voor respect en tolerantie voor mensen met een andere achtergrond.

Zowel in de maatschappij als in afzonderlijke organisaties zien we in toenemende mate dat ethisch en moreel gedrag wordt afgedwongen door codes of conduct en corporate value statements. Ook hier een conflict met het existentialisme, dat er vanuit gaat dat persoonlijke ethische groei, alleen kan gebeuren als een individu keuzes kan maken die de bestaande culturele normen overstijgen.

Betekenis

Voor een existentialist is betekenis verbonden met het doel of reden van het leven. De centrale vraag is dus: wat is een goed leven? Een eenvoudig antwoord daarop is niet te geven. Betekenis varieert tussen culturen en ontwikkelt zich tijdens het leven van een individu. Jongeren (tussen 17 en 25 jaar) zijn vaak gericht op carrière, acceptatie door anderen en eindeloze doelen voor een oneindige toekomst. Inderdaad sterk gelijkend op de bedrijfscultuur van veel organisaties. Ouderen verkrijgen betekenis uit persoonlijke integriteit, rust en vrede in de wereld en de overdracht aan toekomstige generaties. Inderdaad maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Conclusie

Het existentialisme is geïnteresseerd in het helpen van anderen om een authentiek en verantwoordelijk leven te leiden. De term existentialisme wordt weliswaar niet veel meer gebruikt, maar veel van de ideeën en middelen zijn tegenwoordig terug te vinden in buzz words als authentiek leiderschap, dialoog, coaching en value based management.

In onze tijd, wordt het begrip maatschappelijk ondernemen vaak gebruikt als public relations instrument om aandeelhouderswaarde te creëren. Het existentialisme helpt ons echter het fundament te leggen voor een meer humane basis voor persoonlijke, organisatorische en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

John Greijmans

 

Leave a Reply

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *